Anksiyete Bozukluğu Nedir? Fiziksel ve Psikolojik Belirtileri

Anksiyete ne zaman bir bozukluk haline gelir?

Kaygı, insanın tehlikeyi fark etmesini ve hazırlık yapmasını sağlayan doğal bir duygudur. Bir sınavdan, önemli bir görüşmeden ya da belirsiz bir durumdan önce kaygılanmak tek başına hastalık değildir. Anksiyete bozukluğunda ise kaygı, gerçek durumla kıyaslandığında daha yoğun, daha kalıcı ve kontrol edilmesi daha zor hale gelir. Kişi ortada belirgin bir sorun yokken bile kötü bir şey olacakmış gibi hissedebilir. Bu durum uzun sürdüğünde uyku, dikkat, iş performansı, sosyal ilişkiler ve günlük kararlar üzerinde belirgin bir yük oluşturabilir.

PSİKİYATRİ İÇİN BİLGİ AL

Fiziksel belirtiler nelerdir?

Anksiyete yalnızca zihinsel bir huzursuzluk değildir; beden üzerinde de oldukça belirgin etkiler yaratabilir. Kalp çarpıntısı, nefesin sıklaşması, kaslarda gerginlik, mide ve bağırsak yakınmaları, baş ağrısı, terleme, titreme, ağız kuruluğu ve kolay yorulma sık karşılaşılan belirtilerdendir. Bazı kişilerde özellikle boyun, omuz ve çene bölgesinde sürekli kasılma görülebilir. Bedensel belirtiler bazen o kadar ön plana çıkar ki kişi önce dahiliye, kardiyoloji veya başka tıbbi branşlara başvurabilir. Fiziksel nedenler dışlandıktan sonra kaygının etkisi daha görünür hale gelebilir.

Psikolojik belirtiler nasıl görülür?

Sürekli endişe, olumsuz ihtimalleri tekrar tekrar düşünme, karar vermekte zorlanma, sabırsızlık, huzursuzluk ve dikkatin kolay dağılması anksiyetenin sık görülen psikolojik yönleridir. Kişi bazen ‘Zihnimi durduramıyorum’ ya da ‘Her ihtimali düşünmek zorundaymışım gibi geliyor’ diye tarif eder. Gelecekle ilgili belirsizlikler olduğunda kaygı artabilir. Küçük sorunlar olduğundan daha büyük algılanabilir ve kişi rahatlamak için sürekli güvence arayabilir. Bu davranış kısa süreli rahatlık sağlasa da uzun vadede kaygı döngüsünü güçlendirebilir.

Anksiyete bozukluklarının farklı türleri vardır

Anksiyete tek bir tablo değildir. Yaygın anksiyete bozukluğunda birçok farklı konu hakkında sürekli endişe ön plandayken, panik bozuklukta beklenmedik panik ataklar daha belirgin olabilir. Sosyal anksiyete bozukluğunda başkaları tarafından değerlendirilme veya küçük düşme korkusu, özgül fobilerde ise belirli nesne ve durumlara yönelik yoğun korku görülür. Agorafobide kişinin yardım almasının zor olacağını düşündüğü ortamlardan kaçınması öne çıkabilir. Bu ayrım, belirtileri anlamak ve uygun yaklaşımı planlamak açısından önemlidir.

Anksiyetede değerlendirme ve tedavi

Psikiyatrik değerlendirmede kaygının ne zaman başladığı, hangi durumlarda arttığı, kişinin günlük yaşamını nasıl etkilediği ve eşlik eden fiziksel belirtiler ayrıntılı biçimde ele alınır. Uyku düzeni, kafein kullanımı, stres kaynakları ve başka psikolojik belirtiler de değerlendirilir. Tedavide psikoterapi önemli bir yer tutar; bazı kişilerde psikiyatrist değerlendirmesiyle ilaç tedavisi de kullanılabilir. Tedavinin amacı kaygıyı tamamen sıfırlamak değil, kişinin kaygıyı yönetebilmesini ve hayatını kaygıya göre şekillendirmek zorunda kalmamasını sağlamaktır.

PSİKOTERAPİ İÇİN BİLGİ AL

Günlük yaşamda nelere dikkat edilebilir?

Düzenli uyku, hareket etmek, öğün düzeni ve aşırı kafeinden kaçınmak kaygının bedensel yükünü azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak anksiyete bozukluğu belirgin olduğunda yalnızca yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmayabilir. Kişinin sürekli ertelediği veya kaçındığı durumların fark edilmesi, endişe düşüncelerinin sorgulanması ve stresle daha işlevsel baş etme yollarının geliştirilmesi önemlidir. Kaygı uzun süredir devam ediyorsa ve yaşam alanlarını daraltıyorsa, bunun karakter özelliği olarak görülmesi yerine değerlendirilmesi daha sağlıklı bir yaklaşım olur.

Kaygı neden bazen nedensiz gibi hissedilir?

Anksiyete yaşayan kişi kimi zaman ‘Ortada bir sorun yok ama içim rahat değil’ diyebilir. Bunun nedeni kaygının yalnızca bilinçli düşüncelerden oluşmamasıdır. Bedenin stres sistemi, alışkanlık haline gelen endişe örüntüleri ve geçmiş deneyimler de uyarılmayı sürdürebilir. Kişi kaygının nedenini bulmaya çalıştıkça yeni olasılıklar üretip daha fazla düşünmeye başlayabilir. Her kaygının tek bir açıklaması olmak zorunda değildir; önemli olan hangi durumların belirtileri artırdığını ve kaygının günlük yaşamı nasıl etkilediğini fark etmektir.

Kaçınma davranışları nasıl gelişir?

Kaygı yaratan bir ortamdan uzaklaşmak o anda rahatlatıcıdır. Bu nedenle kişi zamanla toplu taşıma, kalabalık, toplantı, telefon görüşmesi veya yalnız kalma gibi durumları daha sık erteleyebilir. Fakat kaçındıkça o durumla baş edebileceğine dair güven azalır. Kaygı tedavisinde bu nedenle yalnızca düşünceler değil, kişinin yaptığı ve yapmaktan kaçındığı davranışlar da ele alınır. Küçük ve planlı adımlar, günlük yaşamın kaygı nedeniyle daralmasını önlemek açısından önemlidir.

Kaygıyı ciddiye almak ne demektir?

Kaygıyı ciddiye almak, her endişeyi tehlike olarak görmek anlamına gelmez. Tam tersine, belirtilerin hangi alanlarda sorun yarattığını gerçekçi biçimde görmek demektir. Kişi işlevselliğini koruyor olsa bile sürekli gerginlik yaşıyorsa bunu normalleştirmek zorunda değildir. Erken fark edilen kaygı örüntüleri, yaşam alanları daralmadan önce daha kolay ele alınabilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, teşhis, tedavi veya kişisel sağlık tavsiyesi niteliği taşımaz. Anksiyete, psikoterapi, ilaç kullanımı, eşlik eden ruhsal sorunlar veya günlük yaşamınızı etkileyen psikolojik belirtiler için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir. Kendinize zarar verme düşünceniz varsa veya acil risk altındaysanız en yakın sağlık kuruluşuna ya da acil yardım hattına başvurunuz.